Tóm tắt chủ đề: Kế hoạch bài dạy tích hợp STEM bài học "Đường Parabol" (Toán 10 - Chương trình GDPT 2018) giúp học sinh kết nối ...
I. Mục tiêu và Chuẩn kiến thức kĩ năng
1. Kiến thức cốt lõi:
- Hiểu định nghĩa hình học của Parabol, phương trình chính tắc dạng \(y^2 = 2px\) \((p > 0)\), xác định tọa độ tiêu điểm \(F\left(\frac{p}{2}; 0\right)\) và phương trình đường chuẩn \(\Delta: x = -\frac{p}{2}\).
- Nắm vững tính chất phản xạ quang học: chùm tia tới song song với trục đối xứng (vuông góc với đường chuẩn) của gương parabol cho chùm tia phản xạ hội tụ tại tiêu điểm.
- Ứng dụng kiến thức để giải thích nguyên lý và tối ưu hóa vị trí đặt nồi thu nhiệt trên bếp mặt trời.
2. Năng lực - Phẩm chất: Rèn luyện năng lực mô hình hóa toán học, giải quyết vấn đề sáng tạo, kĩ năng làm việc nhóm và nâng cao ý thức sử dụng năng lượng tái tạo.
II. Tiến trình tổ chức dạy học theo chu trình STEM
| Hoạt động | Nội dung trọng tâm | Thời lượng | Hình thức |
|---|---|---|---|
| HĐ 1: Xác định vấn đề | Tìm hiểu thực trạng năng lượng, nhu cầu sử dụng năng lượng sạch và nhiệm vụ chế tạo bếp mặt trời. | 5 phút | Trên lớp |
| HĐ 2: Nghiên cứu kiến thức nền | Hoàn thành phiếu học tập về phương trình chính tắc parabol, tính chất quang học; phác thảo bản vẽ thiết kế. | 25 phút | Trên lớp |
| HĐ 3: Báo cáo phương án thiết kế | Trình bày, phản biện giải pháp thiết kế kĩ thuật và danh mục vật liệu (giấy bạc, khung thép, ống PVC). | 15 phút | Trên lớp |
| HĐ 4: Chế tạo và thử nghiệm | Gia công mô hình thực nghiệm, kiểm tra khả năng hội tụ nhiệt độ ngoài trời. | Ngoại khóa | Làm việc nhóm |
| HĐ 5: Đánh giá và hoàn thiện | Báo cáo kết quả thử nghiệm đun nóng, đo nhiệt độ thức ăn/nước; đề xuất cải tiến sản phẩm. | 45 phút | Lớp học & Ngoài trời |
III. Phiếu học tập kiến thức nền: Ứng dụng Toán học
Nhiệm vụ học tập: Học sinh nghiên cứu tài liệu và hoàn thành các câu hỏi sau:
Câu 1: Nêu định nghĩa và phương trình chính tắc của đường Parabol trong mặt phẳng tọa độ \(Oxy\).
Câu 2: Cho parabol có phương trình chính tắc: \(y^2 = 4x\). Hãy xác định tham số tiêu \(p\), tọa độ tiêu điểm \(F\) và phương trình đường chuẩn \(\Delta\).
Câu 3: Vận dụng tính chất quang học: Điền vào chỗ trống để hoàn thành nhận định: "Nếu chùm tia sáng tới song song với trục đối xứng của mặt gương parabol thì chùm tia phản xạ sẽ đi qua ...................."
HƯỚNG DẪN GIẢI & ĐÁP ÁN PHIẾU HỌC TẬP:
Câu 1: Parabol là tập hợp các điểm cách đều một điểm cố định \(F\) (tiêu điểm) và một đường thẳng cố định \(\Delta\) (đường chuẩn). Phương trình chính tắc có dạng:
\[y^2 = 2px \quad (p > 0)\]
Câu 2: Từ phương trình \(y^2 = 4x\), ta có \(2p = 4 \Rightarrow p = 2\). Suy ra:
- Tọa độ tiêu điểm: \(F\left(\frac{p}{2}; 0\right) = F(1; 0)\).
- Phương trình đường chuẩn: \(\Delta: x = -\frac{p}{2} \Leftrightarrow x = -1\).
Câu 3: Cụm từ cần điền là: tiêu điểm \(F\) của parabol. Đây là nguyên tắc bố trí đế giữ nồi đun nấu tại vị trí tiêu điểm để hấp thụ năng lượng mặt trời tối đa.
IV. Tiêu chí đánh giá sản phẩm STEM
| Tiêu chí đánh giá | Thang điểm | Mô tả yêu cầu |
|---|---|---|
| 1. Lựa chọn vật liệu | 10 điểm | Dễ tìm kiếm, thân thiện với môi trường, chi phí hợp lý. |
| 2. Tính thẩm mĩ & Kỹ thuật | 20 điểm | Mô hình chuẩn hình dáng chảo parabol, kết cấu chắc chắn, có chân đỡ. |
| 3. Giá thành sản phẩm | 20 điểm | Tiết kiệm, có tính khả thi ứng dụng thực tiễn cao. |
| 4. Hiệu quả hội tụ nhiệt | 40 điểm | Khả năng làm nóng lon nước hoặc làm chín trứng sau 20 phút thử nghiệm. |
| 5. Báo cáo & Thuyết trình | 10 điểm | Lập luận chặt chẽ, giải thích đúng kiến thức Toán - Lý ứng dụng. |
